تنها يك كليك

چند روز قبل بی‌هدف شبکه‌های ماهواره‌ای را عوض می‌کردم که تیتراژ ابتدایی یک فیلم نظرم را جلب کرد. فیلم ماتریکس بود. فیلمی که در سال ۱۹۹۹ ساخته شده بود ولی من آن را یکجا با ورژنهای بعدی که در سال ۲۰۰۳ ساخته شدند، دیدم. دوباره فیلم را تا به انتها نگاه کردم. بار اول تعطیلات نوروز بود و سه‌گانه ماتریکس در سه روز پیاپی نمایش داده شد. شاید هم سینما یک بود که شبهای جمعه پخش می‌شد. درست یادم نیست. فقط یادم هست که منتقد این فیلم کسی نبود جز نادر طالب‌پور. طالب‌پور از صهیونیستی بودن ماتریکس سخن گفت و زایان را در واقع کوه زایون (صهیون) دانست و …
البته برایم مهم نبود که او چه می‌گوید.فیلم آن قدر جذاب و تاثیر گذار بود که حرفهای منتقدی که به زور سعی داشت آن را تبلیغ غیرمستقیم صهیونیسم جلوه بدهد برایم کم‌اهمیت و شاید بی‌اهمیت جلوه بدهد. گرچه نسخه‌های بعدی ماتریکس هرگز موفقیت نسخه اصلی را به دست نیاوردند. این فیلم در حال حاضر در بین ۲۵۰ فیلم برتر تاریخ از دید کاربران imdb رتبه ۲۷ را به خود اختصاص داده است. نویسنده و کارگردان این فیلم اندی واچفسکی و لانا واچفسکی هستند و بازیگر اصلی فیلم کیانور ریوز است. البته قرار بود ویل اسمیت نقش نئو را بازی کند ولی پس از اینکه اسمیت از فیلمنامه خوشش نیامد نقش را به کیانور ریوز، پسر خجالتی هالیوود سپردند. فیلم در اسکار آن سال چهار جایزه را از آن خود کرد. چهار جایزه‌ای که البته به جلوه‌های صوتی و تصویری آن مرتبط بودند. کار نویسندگی و کارگردانی این فیلم بسیار هنرمندانه انجام شد. الان فکر می‌کنم که این دو برادر چیزی از برادران کوئن کم نداشتند و توانستند کاری درخشان را در تاریخ سینما رقم بزنند.

این فیلم داستان فردی معمولی است به نام تامس اندرسن که متوجه می‌شود دنیای فعلی ما در حقیقت وجود خارجی ندارد و در واقع در زمان آینده به سر می‌برد. زمانی که کامپیوترهای بزرگ بر سیاره زمین حکمرانی می‌کنند. ماتریکس یک فیلم اسطوره‌ای است. فیلمی که از نظر مضمون بسیار تکراری است: نبرد خیر و شر و پیروزی خیر. اما این نبرد در فاز زمانی حال و آینده رخ می‌دهد و بیننده را در مورد ماهیت جهان به فکر وادار می‌کند. نبرد پایانی فیلم بین نئو و کارآگاه اسمیت، مصداق بارز برخورد همیشگی بین فرشتگان و اهریمنان است. نبردی که اینجا به شکست اهریمن منجر می‌شود.
نکته جالب در مورد فیلم ماتریکس این بود که بسیاری از فیلسوفان با دیدن این فیلم به نقد فلسفی فیلم پرداختند و آن را نشانه مرگ فلسفه یا مرگ فلسفه دکارتی دانستند و شروع دوره‌ای جدید به نام پسافلسفه یا postphilosophy . ریچارد رورتی یکی از فیلسوفان معاصر در مورد فیلم ماتریکس می‌گوید:
بالاخره فلسفه در قرن بیستم، آستین هایش را بالا زد تا خود را از شر چندقرنه این کاریکاتور دکارتی از وضعیت بشر خلاص کند. امروزه فیلسوفان بسیاری هستند که این پیشنهاد دکارت را به مسخره می گیرند، این پیشنهاد که ذهن مکانی خصوصی است و در آن چشمی درونی به تماشای صحنه هایی نشسته که برآنها پرده تئاتری درونی باز می شود. صحنه هایی که ممکن است هیچ ربطی با آنچه در بیرون، یعنی در جهان واقعی، رخ می دهد نداشته باشند. دو فیلسوفی که بیشترین وقت را صرف این کردند تا ما متقاعد شویم که این پیشنهاد را در نهایت جدی نگیریم یکی لودویک ویتگنشتاین، فیلسوف برجسته ولی عجیب و غریب وینی بود و دیگری دانلد دیویدسن، استاد فلسفه در دانشگاه برکلی، که در ٣٠ آگوست ٢٠٠٣ در سن ٨۶ سالگی درگذشت.
شاید زندگی تنها یک رویا باشد. شاید واقعیت با آنچه به نظر می رسد بالکل فرق داشته باشد. شاید زبان آدمی برای بازنمایاندن آن واقعیت ناتوان باشد. شاید اذهان ما انسان ها به سادگی قادر به درک آنچه اتفاق می افتد نباشد. شاید ما تنها مغزهایی در خمره هستیم که توسط تکانه های الکتریکی، که وضعیف های ذهنی ما را تغییر می دهند، تغذیه می شویم و به وسیله آن تکانه ها، شبه تجاربی از جهانی خیالی خلق می کنیم.این سلسله شاید های شکاکانه میراث ما از رنه دکارت است فیلسوف به ناحق تاثیرگذار قرن هفدهم. کسی که پیشنهاد کرد آنچه در اذهان ما اتفاق می افتد ممکن است با آنچه در خارج از آنها اتفاق می افتد هیچ ربطی نداشته باشد. یکی از دلایلی که فیلم هایی مانند ماتریکس میان عوام محبوبیت پیدا می کنند این است که مردم برای آنکه بتوانند برطبق برخی نتایج پارادوکسیکال آن پیشنهاد عمل کنند، آنها را محرک می یابند. این خود نشان می دهد که چرا دانشجویان بسیاری از بعضی دروس فلسفه لذت می برند دروسی که در آنها از دانشجو خواسته می شود که درباره احتمالات دور از ذهنی مثل طیف معکوس تعمیق کند – طیف معکوس فرضیه ای است که به یمن وجود تفاوت های عصب شناختی مربوط به جنسیت بر آن است که، وقتی مردان به آسمان صاف نگاه می کنند همان رنگی را می بینند که زنان هنگام نگاه کردن به ماشین های آتش نشانی می بینند و بالعکس. طیف رنگی مردان، معکوس طیف رنگی زنان است. ولی از آنجا که مردان و زنان واژه های آبی، قرمز و مانند آن را به موضوعاتی واحد اطلاق می کنند هرگز در نخواهند یافت که در جهان هایی زندگی می کنند که رنگ آمیزی شان متفاوت است.

توضیح: صحبتهای ریچارد رورتی از مقاله واچفسکی ، اندی و لاری : ماتریکس که در روزنامه شرق مورخ ۲۴ آذر ۱۳۸۲ منتشر شده است استفاده شده است.